duurzaamsucces

Wat maakt organisaties duurzaam succesvol?

Goed nieuws!

Volgens Jolande Sap, fractievoorzitter van GroenLinks, wordt het hoog tijd dat Nederland zich gaat voorbereiden op alternatieven voor olie als grond- en brandstof. ”Want het tijdperk van de goedkope olie is echt voorbij.”

Ik moest gniffelen toen ik bovenstaande las. Toevallig ben ik net The Rational Optimist van Matt Ridley aan het lezen. Een inspirerend boek over hoe onze welvaart toeneemt. Een verademing in de huidige tijd van doemdenken, en ik zou het boek iedereen die zich zorgen maakt over de huidige tijd willen aanraden. Ridley illustreert namelijk prachtig dat we het nog nooit zo goed hebben gehad en dat het alleen maar beter wordt. De mens lijkt echter opgelijnd om te doemdenken; uit onderzoek blijkt dat maar 20% van de mensen ‘optimisme-genen’ hebben. Het is dus niet zo makkelijk een positieve boodschap af te geven. Maar die is er echt!

We zijn meesters van onze welvaart

Ridley illustreert dat de mens zich echt is gaan ontwikkelen toen ze ontdekte dat ze kon handelen. Dat is een zeer bijzondere stap geweest, die wij als enige soort hebben gezet. Daar waar we vroeger de kop insloegen van vreemde mensen die we tegen kwamen, zoals je dat ook bij bijna iedere diersoort ziet, was er ergens een moment dat we dat niet hebben gedaan. Dat we bereid waren toenadering te zoeken en spullen uit te wisselen. Zo’n 100.000 jaar geleden is dit begonnen in Afrika, waar (o.a.) schelpen ‘handelswaar’ werden.

Daarna is onze welvaart gestaag toegenomen. 80.000 jaar geleden bestreek de moderne mens heel Afrika, en 65.000 jaar geleden maakten ‘we’ de overstap uit Afrika. Overal ontstonden beschavingen en die ontwikkelden zich min of meer hetzelfde. Door specialisatie konden we in totaal meer producten en diensten maken; de output en de variëteit in producten nam toe. Op sommige plaatsen is een stagnatie in ontwikkeling te zien, of soms zelfs een teruggang. Dat is een interessant fenomeen. Specialisatie kan alleen optreden bij voldoende kritische massa; een hengelbouwer moet meerdere afnemers van hengels hebben, wil hij met het bouwen van hengels zijn brood kunnen verdienen. Het lijkt erop dat op die plaatsen die niet verder ontwikkelden om de een of andere reden de kritische massa te klein was geworden voor specialisatie. Uiteindelijk gaat daarmee ook kennis verloren; als een hengelbouwer niet meer al zijn tijd kan besteden aan hengels bouwen, maar ook weer zelf op jacht moet, komen er uiteindelijk weer inferieure hengels. En zo kenden sommige beschavingen dan ook een teruggang in welvaart.

Handel is de basis van onze welvaartsontwikkeling

Ridley toont aan dat steeds hetzelfde patroon van welvaartontwikkeling zichtbaar is: waar handel floreert, floreert de welvaart. Echter, waar centrale instituties eerst zorgen dat handel mogelijk is, werpen deze later steeds meer drempels voor handel op. Markten worden beschermd, innovatie wordt gewantrouwd (want een bedreiging), inefficiëntie wordt groter (steeds meer partijen willen een stuk van de taart), etc. Steeds weer is zichtbaar dat bureaucratie en regulering de overhand krijgen en dat dit wordt gevolgd door een afname in welvaart. Ridley stelt: “The message form history is so blatantly obvious – that free trade causes mutual prosperity while protectionism causes poverty – that it seems incredible that anybody ever thinks otherwise. There is not a single example of a country opening its borders to trade and ending up poorer […]”

De boodschap is dus duidelijk: faciliteer de vrije handel. Maar dat blijkt een moeilijk te geloven boodschap voor veel mensen, bijvoorbeeld omdat ze van nature private bedrijven wantrouwen. Onderzoek toont echter aan dat waar het vertrouwen in de medemens hoog is, de welvaart ook hoger is. En bijvoorbeeld ook dat ‘zero-sum’-transactions een zelfreinigend effect hebben. Een succesvolle transactie tussen twee mensen (koop en verkoop) moet beide partijen iets opleveren; als de ene partij de andere misbruikt, zal deze partij geen duurzaam succes realiseren. En zeker in het huidige informatietijdperk, waarin alles boven tafel komt, zal ‘verkeerd’ gedrag worden afgestraft.

Doemdenkers hebben het al vaak bij het verkeerde eind gehad

Ridley bespreekt in de laatste hoofstukken van zijn boek verschillende pessimistische onderwerpen vanaf de 20e eeuw totnogtoe. Het is eigenlijk lachwekkend om te lezen hoe lang er al voorspeld wordt dat de wereld aan de vooravond van een catastrofe staat en wat daar werkelijk van terecht is gekomen. Hij noemt bijvoorbeeld: 

  • toenemende armoede
  • grootschalige hongersterfte
  • uitbreidende woestijnen
  • plagen
  • oorlogen om water
  • opraken van oliebronnen
  • tekorten aan mineralen
  • afnemende vruchtbaarheid
  • verdwijnen van de ozonlaag
  • zure regen
  • nucleare winters
  • gekke koeien ziekten
  • Y2K computerproblemen
  • ‘killer bees’
  • vissen die van geslacht veranderen
  • globale opwarming van de aarde
  • verzuring van de oceanen
  • inslagen van asteroïden

De algemene boodschap is steeds hetzelfde: onze welvaart zal verminderen en we moeten ons bewust zijn van het  naderende gevaar! De paar positieve voorspellers die er zijn geweest, zijn allen bestempeld als ‘embarrassingly mad’, ‘imbecile’, ‘flat earth’, ‘criminal’, ‘dishonest’ of ‘shallow minded’.  Als je meegaat in de negatieve teneur word je echter op schouders gedragen. (1) Ridley haalt een aantal van de genoemde voorbeelden onderuit met vele interessante weetjes. Een voorbeeld dat mij tot de verbeelding spreekt is zure regen, omdat ik me nog goed de angstwekkende beelden uit de jaren ’80 kan herinneren.

De casus Zure Regen

Hoe zat het ook alweer? Medio jaren ’80 werden overal apocalyptische voorspellingen gedaan. In 1984 werd in een Duits blad (Stern) gewaarschuwd dat 1/3 van de bossen in Duitsland stervende of al gestorven was, alle coniferen in 1990 verdwenen zouden zijn, gevolgd door het verdwijnen van alle bossen in 2002. Professor Bernd Ulrich stelde dat de bossen in Duitsland verloren waren. Dezelfde geluiden kwamen uit landen als Canada en Zweden. “It was time for action, not further research.” Allerhande wetten werden aangenomen om uitstoot te beperken en langzaam maar zeker wisten de ecosystemen zich te herstellen. Maar wat is er nou echt gebeurd? Onderzoek toont aan dat in de jaren ’80 de biomassa van de Europese bossen juist is toegenomen! In de jaren ’90 is deze trend gewoon doorgegaan. De Zweedse overheid heeft uiteindelijk gesteld dat salpeterzuur, één van de zogenaamde boosdoeners, had gezorgd voor een versnelde groei van haar bomen. In Amerika is een tienjarige studie gedaan, waaraan 700 wetenschappers hebben bijgedragen en die in totaal $ 0,5 miljard heeft gekost. In deze studie is geen enkel bewijs gevonden van een afname in de biomassa door zure regen. Eén van de auteurs stelt zelfs: “[…] there were political pressures… Acid rain had to be an environmental catastrophe, no matter what the facts revealed. Since we could not support this claim… the Environmental Protection Agency worked to keep us from providing Congress with our findings.”

Ridley stelt niet dat alle (genoemde) bedreigingen onzin zijn, maar wel dat relatief beperkte problemen vaak schromelijk worden overdreven. Datzelfde is zichtbaar in het huidige global warming-debat. We maken voorspellingen gebaseerd op oude of huidige technologie. “Als we zo doorgaan, dan gaat het hopeloos mis.” Wat daarbij over het hoofd wordt gezien is het feit is dat we altijd technologie van morgen hebben! Keer op keer blijken we in staat obstakels te overwinnen en zien we onze welvaart verder stijgen. Reden genoeg om eens te stoppen met doemdenken.

De betekenis voor organisaties

Het boek van Ridley is een must-read voor politici en beleidsmakers. In ieder geval voor de liberalen onder hen, maar eigenlijk zou je willen dat ook de andere stromingen er kennis van nemen. Zo beschrijft Ridley bijvoorbeeld uitgebreid hoeveel beter de werkende klasse het heeft gekregen, iets wat socialisten toch zou moeten aanspreken. Maar: deze blog gaat over het succes van organisaties. Dus welke lessen zijn er nou voor organisaties te trekken? Ik teken er verschillende op. Wees je bewust van onze neiging tot doemdenken, maar laat dat niet de heersende gedachte in de organisatie(cultuur) zijn (tenzij dit je markt is natuurlijk). Neem zoveel mogelijk obstakels weg die innovatie en handel in de weg kunnen staan. Ridley stelt hierover bijvoorbeeld dat “companies are perpetually discovering that their R&D budgets get captured by increasingly defensive and complacent corporate bureaucrats, who spend them on low-risk, dull projects and fail to notice gigantic new opportunities, which thereby turn into threats.” Maak het mogelijk dat mensen uit de organisatie in contact treden met elkaar en met mensen buiten de eigen organisatie. Vergroot de randen van de organisatie; want juist daar vindt vaak innovatie plaats (in de handel!). Durf (dus) buiten de gebaande paden te treden en heb geloof in een goede afloop (wat niet hetzelfde is als niets doen). En raak vooral niet verstrikt in de spiraal van negatieve geluiden, want voor je het weet zit je in een self fulfilling prophecy. Die zal echter alleen jouw organisatie raken. Dat de wereld en de economie namelijk gewoon doordraaien heeft Ridley in mijn ogen overtuigend aangetoond!

Noot

Om nog even terug te komen op de opening van deze post, ook de paniek over de stijgende olieprijzen omschrijft Ridley als een terugkerend fenomeen. Maar…

  • In 1914 voorspelde het US Bureau of Mines dat de Amerikaanse oliereserves nog maar 10 jaar zouden volstaan
  • In 1939 stelde het Department of the Interior dat de Amerikaanse oliereserves nog 13 jaar zouden volstaan
  • In 1951 stelde datzelfde departement dat de oliereserves nog eens 13 jaar zouden volstaan
  • In 1970 verklaarde president Carter dat alle bekende voorraden olie in de wereld aan het eind van de jaren ’80 op zouden zijn…

Er zijn echter ook nu nog gebieden bekend met ongelofelijke aantallen olie, zoals in de Rocky Mountains (20 x de bekende hoeveelheid reserves in Saudi Arabië!). En naarmate de technologie vordert, kunnen we ook deze olie ophalen. Natuurlijk raakt de olie een keer op, maar tegen die tijd hebben we al lang een alternatief!

(1) Dit fenomeen is interessant in relatie tot stellingen in de eerder aangehaalde inaugurele rede van prof.dr. Rob Martens. Hij stelt dat de wetenschap in een wurggreep zit. In een notedop: wetenschappers moeten publiceren, bepaalde wetenschappelijke bladen leveren meer publicatiecredits op, om geplaatst te worden moet je onderzoek aansluiten bij de gangbare theorieën in dat blad et volia: zo komen we moeilijk tot vooruitgang. Tel daarbij op dat negatieve berichtgeving leidt tot media-aandacht en het wordt duidelijk dat we elkaar in een pessimistische wurggreep houden!

Advertenties

Enkel berichtnavigatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: