duurzaamsucces

Wat maakt organisaties duurzaam succesvol?

Besluitvorming en de (on)mogelijkheden van ons brein

Lone Frank schrijft in haar boek ‘De Vijfde Revolutie’ dat hersenwetenschappers onze wereld gaan veranderen. De Vijfde Revolutie duidt op de volgende grote sprong na:

  • Copernicus in de 16e eeuw (de aarde is niet het middelpunt van het universum)
  • Darwin in de 19e eeuw (de mens is een opgewaardeerde aap)
  • Freud in de 20e eeuw (de menselijke geest is een objectieve eenheid die bestudeerd kan worden)
  • Watson en Crick in de 20e eeuw (DNA-helix en de structuur van erfelijkheid)

Als de bewering van Frank klopt, bevinden we ons op dit moment temidden van een paradigmashift; we zullen anders naar de wereld (en naar organisaties) moeten kijken. Hoe dan? Een eerste inzicht heeft volgens mij betrekking op de wijze waarop besluitvorming plaatsvindt. 

Hoe meer bekend wordt over de werking van ons brein, hoe minder betrouwbaar onze normale ratio lijkt. Twee fraaie boeken over deze materie zijn Het Slimme Onbewuste van Ap Dijksterhuis en Blink van Malcolm Gladwell. Hieronder geef ik kort enkele van hun constateringen weer.

Het Slimme Onbewuste (Ap Dijksterhuis)

  • Het vermogen tot bewust waarnemen is beperkt en verhoudt zicht tot ons onbewustzijn  met een factor 1 : 200.000
  • De mens neemt ‘subliminaal’ waar. Effecten daarvan zijn o.a. het ‘mere exposure’-effect (als we iets vaker waarnemen, waarderen we het positiever), het negativiteitseffect (negatieve en bedreigende dingen worden sneller opgemerkt dan positieve niet-bedreigende dingen) en evaluatief conditioneren (het koppelen van positieve stimuli aan een neutrale stimulus leidt tot een positievere waarneming)
  • We hebben last van blinde vlekken, zoals inattentional blindness (als we gefocust zijn nemen we beperkt waar) en change blindness (grote veranderingen in onze omgeving merken we vaak niet op)
  • Ons bewustzijn heeft zeer beperkt inzicht in waarom we bepaalde dingen doen of vinden
  • Bewust nadenken over je mening leidt tot het heen en weer zwiepen van je mening
  • De mens imiteert van nature gedrag (sociale lijm), en geïmiteerd worden leidt tot iemand aardiger vinden
  • Er is een duidelijke relatie tussen ‘primen’ (het onbewust activeren van bepaalde kennis) en gedrag
  • Bewustzijn heeft mogelijk een veto-recht op het onbewustzijn
  • Er is sprake van een illusie van de vrije wil; prioriteitsprincipe (eerst de wil, dan het gedrag), consistentieprincipe (oorzaak en gevolg moeten consistent zijn) en exclusiviteitprincipe (meerdere veroorzakers van gedrag kunnen leiden tot afwezigheid van wil)

Dijksterhuis geeft naast deze bevindingen ook een aantal praktische tips van wat wel en niet werkt. Zo schetst hij dat we dan wel subliminaal waarnemen, maar dat onderzoek heeft aangetoond dat subliminale beïnvloeding niet werkt. Het meest bruikbare advies dat Dijksterhuis geeft is een pragmatische strategie  om beslissingen te nemen passend bij de werking van het brein:

    • Is het probleem eenvoudig: gebruik je bewustzijn
    • Is het probleem complex: neem veel informatie tot je en zet je onderbewustzijn aan het werk

Blink (Malcolm Gladwell)

  • Mensen doen aan ‘thin-slicing’: het reduceren van informatie op basis waarvan een beslissing wordt genomen, door deze in ‘dunne plakken’ te snijden
  • We hebben geen directe toegang tot de ratio achter onze thin slicing; wat we zeggen is niet altijd in lijn met wat we doen
  • ‘Warren Harding-error’: mensen kunnen door thin slicing ook verkeerde beslissingen nemen
  • Te veel informatie leidt er vaak toe dat onze beslissingen slechter worden (ECG Goldman algoritme)
  • In onze beslissingen worden altijd meerdere elementen meegenomen (cola alleen op smaak testen heeft geen zin)
  • Stress kan leiden tot ‘autisme van het brein’; het brein kan dan tijdelijk gezichtsuitdrukkingen niet interpreteren
  • Een andere manier van kijken kan leiden tot betere beslissingen!

De kennis die we vergaren uit hersenonderzoek is best schokkend. Zo beschrijven Dijksterhuis en Gladwell het fenomeen dat de ratio achter beslissingen vaak achteraf wordt ‘verzonnen’. En het er bewust mee bezig zijn leidt juist tot het heen en weer zwiepen van je mening. Wie staat er nou eigenlijk aan het stuur? Tegelijk is het fascinerend te zien dat we in de huidige tijd nog zoveel moeite hebben met vertrouwen op het onbewustzijn. Een beslissing op ‘gut-feeling’ volstaat in de meeste organisaties niet. En ook dat is terecht, want hersenonderzoek toont evenzeer aan dat het brein van een individu onbetrouwbaar is. Hoe moet het dan wel?

Gebruik maken van het collectieve onbewuste! Uit diverse onderzoeken (zie o.a. Douwe Draaisma) blijkt dat een groep gezamenlijk wél goed weet. Een prachtige illustratie hiervan is beschreven door Earls; een groep is beter in het voorspellen van de toekomst dan een expert (bijvoorbeeld als het gaat om voetbaluitslagen, rentestijgingen of een verkiezingsuitslag). Individuen hebben puzzelstukjes, groepen kunnen dus puzzels leggen. Dus conform de strategie van Dijksterhuis: is een probleem eenvoudig, gebruik de ratio. Als we een probleem niet rationeel kunnen benaderen omdat het te complex is, wellicht kunnen we dan vertrouwen op het collectief onbewuste. En hier zie ik de aanhaking met ‘nieuwe’ theorieën, zoals Theory U van Otto Scharmer. Hierover later meer.

Advertenties

Enkel berichtnavigatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: