duurzaamsucces

Wat maakt organisaties duurzaam succesvol?

De ontdekking van penicilline

Penicilline is een van de belangrijkste middelen in de strijd van de mens tegen infectieziekten. De ontdekking van penicilline wordt dan ook wel een van de grootste doorbraken in de medische wetenschap totnogtoe genoemd. Deze ontdekking is een bijzonder verhaal.

De Britse arts-bacterioloog Alexander Fleming was bezig met een onderzoek naar de verschillende middelen waar het lichaam zelf over beschikt om bacteriën buiten de deur te houden. Het onderzoek vlotte niet echt, al had Fleming wel een enkel wapenfeit in de vorm van de ontdekking van een antibacteriële stof die zich in lichaamsproducten als snot en speeksel bevond.

Toen Fleming in 1928 na zijn vakantie weer terugkwam in zijn laboratorium, zag hij in een hoek van zijn werktafel nog enkele schaaltjes met een stafylokokkencultuur staan, die hij voor zijn vertrek daar had weggezet. Hij wilde deze net wegdoen, toen een collega hem vroeg of hij nog iets interessants had. Fleming keek nog eens goed naar de schaaltjes en zijn oog bleef haken op één van de schaaltjes. “Hey, that’s funny.” Fleming trof een bepaalde schimmel aan die per ongeluk bij een van zijn bacteriekoloniën was gekomen en merkte dat rondom de schimmel geen bacteriën meer groeiden en zelfs verdwenen. Fleming maakte een filtraat van de schimmel en ondervond dat het allerlei bacteriën kon doden, terwijl het geen nadelige neveneffecten had bij proefdieren. Het bleek dat deze schimmel in staat was een bacteriedodende stof af te scheiden. In een wetenschappelijke publicatie in 1929 noemde hij de stof penicilline, en veronderstelde dat het als geneesmiddel kon werken.

Penicilline werd dus puur door toeval ontdekt. Hoe groot dit toeval is, bleek pas later:

  • Fleming had gewerkt met een verontreinigde voedingsbodem
  • de temperatuur van de omgeving was precies goed geweest (het was een koelere  zomer dan normaal)
  • de specifieke schimmel scheidde meer penicilline af dan andere schimmels die penicilline afscheiden
  • de timing was perfect: de vakantie was lang genoeg en het moment van het bekijken van de schaaltjes (met dank aan zijn collega) was ook precies goed.

Een niveau dieper lijkt toeval een nog grotere rol te spelen. Zo heeft Annet Mooij in haar prachtige boek De Onzichtbare vijand een theorie beschreven, waarin uiteen wordt gezet dat de specifieke schimmelsporen wel eens een oranje tintje kunnen hebben. Eerder in 1928 had de Nederlandse allergiespecialist Storm een lezing gehouden in Londen, waarin hij uiteenzette dat astma wordt veroorzaakt door een allergische reactie van patiënten op schimmelvorming in hun woning. Een collega van Fleming was aanwezig bij deze lezing en was zodanig onder de indruk, dat hij het voor elkaar kreeg dat een schimmeldeskundige werd aangesteld. Deze ging schimmels verzamelen in huizen van astmapatiënten, om hier in het laboratorium verder onderzoek naar te doen. De nieuwe collega kreeg een provisorische werkruimte één verdieping onder de werkruimte van Fleming. In de werkomstandigheden van die tijd is het niet ondenkbaar dat de sporen van deze schimmels naar boven zijn gedwarreld en in één van Fleming’s onafgedekte schaaltjes terecht zijn gekomen. Over toeval gesproken.

Pas rond 1940 werd er iets met de penicilline van Fleming gedaan, omdat het voor deze tijd moeilijk te isoleren was. Een groep wetenschappers onder leiding van Howard Florey en Ernst Boris Chain slaagde er wel in en ze begonnen met het isoleren van kleine hoeveelheden penicilline, het zuiveren en het verkrijgen van grotere hoeveelheden. Toen maakte penicilline een snelle opmars, en in 1945 deelden Fleming, Chain en Florey de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde voor de ontdekking van penicilline en haar helende werking bij diverse infectieziekten. De productie van penicilline nam pas echt toe toen de Verenigde Staten betrokken raakten bij de Tweede Wereldoorlog. De Amerikaanse regering stak veel geld in de zaak en op D-Day was er voor elke gewonde soldaat genoeg penicilline beschikbaar. Het mag duidelijk zijn dat toeval alleen nog niet genoeg is voor een succesvolle doorbraak!

Advertenties

Enkel berichtnavigatie

Een gedachte over “De ontdekking van penicilline

  1. Pingback: Eerbetoon cannabisprofessor Raphael Mechoulam | Pantanova

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: