duurzaamsucces

Wat maakt organisaties duurzaam succesvol?

Kraamvrouwenkoorts; een verhaal van volharding en toeval

In twee leuke boeken, Superfreakonomics (Levitt & Dubner) en At Home (Bill Bryson), las ik een inspirerend verhaal over de strijd tegen de heftige ziekte ‘Kraamvrouwenkoorts’. Een prachtige illustratie van het belang van volharding én toeval.

Kraamvrouwenkoorts werd voor het eerst vermeld in 1652 in Leipzig. De 250 jaren die zouden volgen, zouden artsen machteloos staan tegenover deze mysterieuze ziekte. Kraamvrouwenkoorts trad telkens onverwacht op binnen enkele dagen na een bevalling. Een volledig gezonde vrouw kon zware koorts krijgen en binnen enkele uren overlijden. In de ergste perioden overleed maar liefst 90% van de slachtoffers. Het vreemde van Kraamvrouwenkoorts was dat het zelfs in de beste ziekenhuizen voorkwam. En sterker nog, in de beste ziekenhuizen kwam het juist vaker voor. In 1847 overleed in het vooraanstaande Allgemeine Krankenhaus in Wenen zelfs 1 op de 6 vrouwen na een bevalling!

Het was in datzelfde jaar dat Ignatz Semmelweis startte als assistent van de directeur van dit ziekenhuis. Hij werd geobsedeerd door Kraamvrouwenkoorts en besloot zijn leven te wijden aan het vinden van een oplossing. De eerste stap die hij zette was alle overtuigingen van geleerden en artsen van die tijd overboord te zetten, en zich te beperken tot de feiten. Aannames als te strakke petticoats, vuile lucht, de aanwezigheid van mannelijke artsen bij de bevalling (wat wellicht beschamend was voor de vrouw), verkeerd eten of te snel opstaan na de bevalling werden door Semmelweis overboord gezet. Hij ging niet mee in de algemene gedachte van de mannelijke artsen, die destijds een haast goddelijke status hadden, dat het aan de vrouwen lag. De cijfers in die tijd ondersteunden dat ook niet; bij thuisbevallingen met een verloskundige was de kans op Kraamvrouwenkoorts 60 keer lager dan in het ziekenhuis (met die fantastische artsen). 

Semmelweis begon met het verzamelen van data, en ontdekte dat het sterftecijfer in zijn ziekenhuis bij de teams met mannelijke artsen op 9,9% lag, terwijl het bij de teams met een vrouwelijke verloskundige op 3,9% lag. Semmelweis bedacht allerlei verklaringen, en dacht zelfs even dat het wellicht echt aan de aanwezigheid van mannelijke artsen lag. Maar de data ondersteunden geen enkele theorie. Wat hij wel zeker wist:

  • zelfs de armste vrouwen die buiten het ziekenhuis een kind kregen en daarna naar het ziekenhuis kwamen, kregen geen Kraamvrouwenkoorts
  • vrouwen die bevallingen van meer dan 24 uur doorstonden, kregen bijna zonder uitzondering Kraamvrouwenkoorts
  • artsen kregen geen Kraamvrouwenkoorts, dus het was niet besmettelijk.

Maar verder dan deze inzichen kwam Semmelweis niet en de oplossing leek dan ook nog ver weg. Helaas bleek een tragedie nodig om tot het juiste inzicht te komen.

Een geliefde professor van Semmelweis overleed plotsklaps. Semmelweis herkende bij de professor alle verschijnselen zoals hij ook zo vaak had gezien bij Kraamvrouwenkoorts. Semmelweis ging op onderzoek uit en ontdekte dat de professor een student had begeleid bij een autopsie. Deze student was uitgeschoten tijdens het snijden en had de professor gesneden. Toen viel het kwartje… Het Allgemeine Krankenhaus was een zeer gerenommeerd opleidingsziekenhuis, en de ultieme manier om het vak te leren was autopsie uitvoeren. Iedere patiënt die overleed in het ziekenhuis, werd dan ook meteen meegenomen ter autopsie, ook de patiënten met Kraamvrouwenkoorts. Artsen en studenten liepen heen en weer van de autopsiekamer naar de bevallingskamer met in het beste geval een doekje om handen en instrumenten schoon te maken. Het moesten wel de artsen zijn die de ziekte overbrachten, via bacterieën! De oplossing bleek simpel en effectief: alle artsen en studenten dienden hun handen te ontsmetten met chloor na een autopsie. Het sterftecijfer in het ziekenhuis daalde direct naar 1%! Het zou helaas nog enkele tientallen jaren duren voor de medische wetenschap het bestaan en de invloed van bacteriën erkende, en deze kennis dus ook breder in andere ziekenhuizen gebruikt zou worden.

Het verhaal over Kraamvrouwenkoorts is een mooie illustratie van twee toch wel typische eigenaardigheden die vaak bij innovatie komen kijken. Allereerst dat het vinden van een oplossing vaak ook een kwestie van toeval is. Wat nou als de geliefde professor niet was overleden? En daarnaast het fenomeen van weerstand tegen iets nieuws. Het sterftecijfer van het Allgemeine Krankenhaus sprak boekdelen, maar toch werd de oplossing niet zo snel geaccepteerd. Een paradigmashift, in dit geval de erkenning van de rol van bacterieën, heeft (helaas) tijd nodig. Veranderen gaat niet zo makkelijk…

Advertenties

Enkel berichtnavigatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: